نقد/نظر در باره کتاب
cover
کودتا

نویسنده: یرواند آبراهامیان
مترجم: محمدابراهیم فتاحی

۲۸ مرداد 1332، نقش سیا و ریشه‌های روابط معاصر ایران و آمریکا به روایت ارواند آبراهامیان

مجید تفرشی: در آستانه شصتمین سالگرد رویداد تاریخی 28 مرداد 1332، بحث درباره ریشه‌ها، چگونگی وقوع، تبعات و آسیب شناسی آن همچنان ادامه دارد. با وجود نگارش و انتشار صدها مقاله و کتاب و برگزاری چندین نشست و همایش در این موضوع در سراسر جهان، هنوز پس از گذشت شش دهه نه تنها در میان افکار عمومی و رسانه‌ها، که بین جامعه پژوهشگر و تاریخ‌ نگار ایرانی و غیرایرانی بحث در این باره ادامه دارد. کمتر رخدادی در تاریخ معاصر ایران همانند ماجرای 28 مرداد 1332 است که از عنوان آن گرفته تا جزییات و دامنه و تبعات آن، این گونه محل اختلاف جدی دیدگاه‌های بوده و در طول زمان نیز گذشت زمان، نظرها را نسبت به آن را تشدید و یا ترمیم کرده است.
از نظر عده‌ بسیاری، 28 مرداد یک کودتای نظامی غیرقانونی با کمک سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا برای سرنگونی دولت ملی و استقرار حکومت خودکامه و از نظر عده‌ای دیگر یک قیام ملی برای اعاده حکومت قانونی سلطنت مشروطه و خلع ید از نخست وزیر برکنار شده یاغی است.
کمتر رویدادی این گونه در خاطره جمعی و وجدان عمومی تاثیر گذاشته و به جا مانده است. در عین حال 28 مرداد و تبعات آن تاثیر شگرف و غیرقابل انکاری در ابعاد مختلف در سیاست خارجی ایران با جهان، به خصوص با کشورهای عربی و به ویژه با آمریکا، نه تنها در ربع قرن منتهی به انقلاب اسلامی که بعد از انقلاب و شاید تا همین اکنون داشته است. عده‌ای از محققان داخلی و خارجی، حتی حادثه اشغال 444 روزه سفارت آمریکا وبه گروگان گرفته شدن دیپلماتهای آن کشور توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در تهران از 13 آبان 1358 و تبعات دنباله‌دار آن و چالش کنونی ایران و عرب را نیز به نوعی در ادامه همان دامنه گسترده و تبعات واقعه 28 مرداد 1332 ارزیابی می‌کنند.

ادامه این مطلب را در سایت تاریخ شفاهی مطالعه کنید.